Filozofia i technika wobec wyzwań XXI wieku. Dlaczego bez filozofii technika nie może się już poprawnie rozwijać?

robot-3009602_1920

Czy wyobrażamy sobie dziś życie bez komputerów? Nawet jeśli potrafimy to z trudem zrobić, to z pewnością bez komputerów nie można sobie wyobrazić tego blogu i tego wpisu. Komputery od ponad 70 lat nieustannie rewolucjonizują naszą rzeczywistość. Są wspaniałym przykładem współdziałania teorii (np. teoria obliczalności) i inżynierii. Stało się to możliwe dzięki ideom filozoficznym, które przynajmniej od czasów Leibniza, wyznaczały ogólne kierunki poszukiwań i zmuszały do stawiania ważnych pytań. Komputery stanowią namacalny dowód, że wspólnym działaniem filozofia i technika mogą realnie ulepszać nasz świat.

Oczywiście techniki komputerowe, to nie jedyny obszar, w którym technika ściśle wiąże się z filozofią. Najbardziej chyba klasycznym przykładem jest architektura, która bez estetyki, antropologii i aksjologii nie może w zasadzie się rozwijać. Wszak budynki mają służyć ludziom, zatem trzeba zrozumieć aktualne potrzeby ludzkie i umieć przełożyć je na język konstrukcji.

Jeśli podczas studiów technicznych spotkaliście lub spotkacie wykładowców, którzy usilnie będą was przekonywać, że w technice nie ma miejsca na filozofię, a mamy tylko naukę (science), to wiedzcie, że spotkaliście jednego z przedstawicieli pozytywizmu. To ciekawe przeżycie, porównywalne chyba z odkryciem żywej skamieliny. Trwają niezmiennie na stanowiskach, choć po pozytywizmie pojawiło się wiele ciekawszych i lepszych propozycji.
Bez znajomości filozofii (choćby podstawowej) trudno będzie wyrwać się z kręgu myślenia pozytywistycznego. A bez tego nie zrozumiecie tego, co napędza współczesną technikę.

Dziś staje się oczywiste, że wyrafinowane nowoczesne techniki cyfrowe przynoszą inżynierii humanistyczne wyzwania. Zadaniem współczesnego inżyniera jest nie tylko zaprojektowanie sprawnego, taniego, efektywnego, bezpiecznego i niezawodnego urządzenia.

Dziś chodzi nam o urządzenia, które ściśle współdziałać będą z człowiekiem, zatem muszą być dopasowane do człowieka. To coś więcej niż ergonomia. Chcemy, aby urządzenia były inteligentne, dopasowane do naszego sposobu działania, a nawet … moralne. Inżynieria stanęła przed rozwiązywaniem problemów, które kiedyś rozwiązywali jedynie humaniści. Inżynier wykształcony jedynie w umiejętnościach praktycznych jest bezbronny lub wyjątkowo nieporadny wobec takich zadań. Stąd inżynierowie i filozofowie zaczynają współpracować. Wiodące ośrodki organizują konferencje i badania poświęcone współpracy inżynierów i filozofów. Najlepiej oczywiście mieć kompetencje z obu dyscyplin jednocześnie – warto więc studiować i nauki techniczne, i filozofię!

Paweł Polak
dr hab. w dyscyplinie filozofia
mgr inż. w dyscyplinie informatyka techniczna i telekomunikacja

 

Więcej na temat wybranych inicjatyw na styku filozofii i techniki:
1. Blog grupy „Filozofia w informatyce” przy Centrum Kopernika Badań Interdyscyplinarnych oraz Wydziale Filozoficznym UPJPII
https://filozofiainformatyki.wordpress.com/
2. Cykl ogólnopolskich konferencji „Filozofia w informatyce” http://calculemus.org/fi4/
3. Ostatnie warsztaty na temat modelowania obliczeniowego na Politechnice Warszawskiej:
http://www.icfo.ans.pw.edu.pl/en/?page_id=2396

Do poczytania:
Polak P., Current perspectives on the development of the philosophy of informatics (with a special regard to some Polish philosophers), „Philosophical Problems in Science
(Zagadnienia Filozoficzne w Nauce)”, nr 63, 2017, ss. 77–100.
http://zfn.edu.pl/index.php/zfn/article/view/405 

Share Button